📎 ภาคผนวก
ภาคผนวก ข — กราฟการเจริญเติบโตและตารางบันทึก
⚠️ อ่านก่อนใช้ — สำคัญมาก
ภาคผนวกนี้ไม่มีกราฟจริงพิมพ์ไว้ให้ เพราะกราฟการเจริญเติบโตต้องใช้ฉบับมาตรฐานที่พิมพ์ในมาตราส่วนที่ถูกต้อง จึงจะลงจุดและอ่านผลได้แม่นยำ
✅ ให้ใช้กราฟจาก 2 แหล่งนี้เท่านั้น
1. 📖 กราฟในสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก (สมุดสีชมพู) — มีอยู่แล้วในเล่ม 2. 🖨️ กราฟฉบับพิมพ์ของสมาคมโภชนาการเด็กแห่งประเทศไทย ซึ่งอิงมาตรฐาน WHO ค.ศ. 2006 ที่กรมอนามัยประกาศใช้ [1]
ภาคผนวกนี้ทำหน้าที่ 2 อย่าง: สอนวิธีอ่านกราฟให้เป็น และให้ตารางบันทึกตัวเลขไว้ก่อนนำไปลงจุด
ส่วนที่ 1 — กราฟที่ประเทศไทยใช้
สำนักโภชนาการ กรมอนามัย ประกาศใช้กราฟการเจริญเติบโตชุดใหม่สำหรับเด็กไทยอายุแรกเกิด–5 ปี ซึ่งอิงตามมาตรฐานการเจริญเติบโตของเด็กขององค์การอนามัยโลก (WHO Child Growth Standards) ค.ศ. 2006 โดยเริ่มใช้กับเด็กที่เกิดตั้งแต่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2558 [1]
📈 กราฟ 4 ชุดที่ต้องใช้
| กราฟ | บอกอะไร | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| 1. น้ำหนักตามอายุ | น้ำหนักเทียบกับเด็กวัยเดียวกัน | เปลี่ยนแปลงเร็วที่สุด · ไวต่อการเจ็บป่วยระยะสั้น |
| 2. ความยาว/ส่วนสูงตามอายุ | ส่วนสูงเทียบกับเด็กวัยเดียวกัน | สะท้อนภาวะโภชนาการระยะยาวและพันธุกรรม |
| 3. น้ำหนักตามความยาว/ส่วนสูง | 🔺 ความสมส่วน | มีประโยชน์มากที่สุดในการดูว่าอ้วนหรือผอมเกินไป |
| 4. เส้นรอบศีรษะตามอายุ | การเติบโตของสมอง | 🔺 สำคัญมากใน 2 ปีแรก |
⚠️ กราฟแยกชายและหญิง — ต้องใช้ให้ถูกเพศ
ส่วนที่ 2 — วิธีลงจุดด้วยตัวเอง
ขั้นตอน
1. 📅 คำนวณอายุให้ถูก
นับจากวันเกิดจริง · 🔺 ถ้าลูกคลอดก่อนกำหนด ให้ใช้ "อายุปรับแก้" จนถึงราว 2 ปี (บทที่ 8.2)
อายุปรับแก้ = อายุจริง − จำนวนสัปดาห์ที่คลอดก่อน 40 สัปดาห์
2. 📏 หาแกนนอน (อายุ) แล้วลากขึ้นไป
3. ⚖️ หาแกนตั้ง (น้ำหนักหรือส่วนสูง) แล้วลากตามขวางมา
4. ✏️ จุดตัดคือตำแหน่งของลูกในวันนั้น
5. 🔗 ลากเส้นเชื่อมจุดของครั้งก่อน
6. 👀 ดู "ทิศทางของเส้น" ไม่ใช่ "ตัวเลขวันนี้" — 🔺 ข้อที่สำคัญที่สุด
ส่วนที่ 3 — อ่านผลอย่างไร
เปอร์เซ็นไทล์คืออะไร
เปอร์เซ็นไทล์ที่ 25 หมายความว่า: ถ้าเอาเด็กวัยเดียวกัน 100 คนมาเรียงจากเล็กไปใหญ่ ลูกคุณจะอยู่ลำดับที่ 25
เท่านั้น — ไม่มีอะไรมากกว่านั้น
| ❌ เปอร์เซ็นไทล์ไม่ใช่ | ✅ เปอร์เซ็นไทล์คือ |
|---|---|
| คะแนนสอบ | ตำแหน่งเปรียบเทียบกับเด็กวัยเดียวกัน |
| เกรดของพ่อแม่ | ข้อมูลชิ้นหนึ่งที่หมอใช้ประกอบ |
| สิ่งที่ต้องพยายามทำให้สูงขึ้น | 🔺 สิ่งที่ควร "คงที่" มากกว่าจะสูงขึ้น |
| ตัวทำนายส่วนสูงหรือความฉลาดในอนาคต | ภาพของตอนนี้เท่านั้น |
⚠️ ต้องมีเด็กอยู่ที่เปอร์เซ็นไทล์ที่ 5 เสมอ — เพราะมันคือนิยามของกราฟ
เด็กที่เปอร์เซ็นไทล์ 5 ที่โตตามเส้นของตัวเองอย่างสม่ำเสมอ = แข็งแรงสมบูรณ์
เด็กที่เปอร์เซ็นไทล์ 90 แล้วตกลงมาที่ 25 ในสามเดือน = ต้องหาสาเหตุ
📊 ตารางแปลผลอย่างง่าย
| กรณี | ความหมาย | ทำอะไร |
|---|---|---|
| อยู่ที่เปอร์เซ็นไทล์เดิมตลอด (ไม่ว่าจะสูงหรือต่ำ) | ✅ ปกติ | ติดตามตามนัด |
| ตกจาก P50 → P25 ในหนึ่งนัด | 🟡 ติดตามต่อ — อาจเป็นความคลาดเคลื่อนของการชั่ง | เช็กวิธีชั่งและติดตาม |
| ตกข้ามเส้นเปอร์เซ็นไทล์หลัก 2 เส้น | 🔴 ต้องหาสาเหตุ [2] | ปรึกษาแพทย์ |
| น้ำหนักไม่ขึ้นเลย หรือลดลง | 🔴 ต้องหาสาเหตุทันที | ปรึกษาแพทย์ |
| ส่วนสูงตามอายุชะลอลงชัดเจน | 🔴 บ่งบอกปัญหาที่ยาวนานกว่า | ปรึกษาแพทย์ |
| เส้นรอบศีรษะโตเร็วหรือช้าผิดปกติ | 🔴 ต้องประเมินเสมอ | ปรึกษาแพทย์ |
ส่วนที่ 4 — ทำให้ตัวเลขแม่นยำ
✅ ก่อนชั่งและวัดทุกครั้ง
💡 และเรื่องที่พ่อแม่หลายคนไม่รู้: ทารกที่กินนมแม่มักโตเร็วในช่วง 2–3 เดือนแรก แล้วอัตราการเพิ่มน้ำหนักจะช้าลงเมื่อเทียบกับทารกที่กินนมผสม — ซึ่งเป็นรูปแบบปกติที่มาตรฐาน WHO สะท้อนไว้แล้ว [1]
ส่วนที่ 5 — ตารางบันทึก (ปีที่ 1)
ชื่อเด็ก: ___________________________ วันเกิด: //______ เพศ: ⬜ ช ⬜ ญ
คลอดที่อายุครรภ์: _______ สัปดาห์ ⬜ ต้องใช้อายุปรับแก้
| อายุ | วันที่ชั่ง | น้ำหนัก (กก.) | ความยาว (ซม.) | รอบศีรษะ (ซม.) | เปอร์เซ็นไทล์ที่หมอบอก | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| แรกเกิด | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| 1 เดือน | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| 2 เดือน | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| 4 เดือน | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| 6 เดือน | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| 9 เดือน | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| 12 เดือน | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| ___________ | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| ___________ | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
ส่วนที่ 6 — ตารางบันทึก (1–5 ปี)
| อายุ | วันที่ชั่ง | น้ำหนัก (กก.) | ส่วนสูง (ซม.) | รอบศีรษะ (ซม.) | เปอร์เซ็นไทล์ที่หมอบอก | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 ปี 6 เดือน | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| 2 ปี | //___ | ______ | ______ | ______ | __________ | __________ |
| 2 ปี 6 เดือน | //___ | ______ | ______ | — | __________ | __________ |
| 3 ปี | //___ | ______ | ______ | — | __________ | __________ |
| 3 ปี 6 เดือน | //___ | ______ | ______ | — | __________ | __________ |
| 4 ปี | //___ | ______ | ______ | — | __________ | __________ |
| 4 ปี 6 เดือน | //___ | ______ | ______ | — | __________ | __________ |
| 5 ปี | //___ | ______ | ______ | — | __________ | __________ |
| ___________ | //___ | ______ | ______ | — | __________ | __________ |
| ___________ | //___ | ______ | ______ | — | __________ | __________ |
ส่วนที่ 7 — คำถามที่ควรถามหมอทุกนัด
🔺 คำถามที่ดีที่สุดคือคำถามนี้
"เส้นการเจริญเติบโตของลูกดูโอเคไหมคะ"
ตรงประเด็นกว่าการถามว่า "อยู่เปอร์เซ็นไทล์เท่าไร" — เพราะสิ่งที่หมอดูคือทิศทางของเส้น
คำถามอื่นที่ควรถาม
🚨 และถ้าญาติทักเรื่องรูปร่างลูก
ประโยคที่ปิดบทสนทนาได้โดยไม่ต้องเถียง:
"หมอดูกราฟแล้วบอกว่าอยู่ในเกณฑ์ค่ะ"
⚠️ และหลักที่ต้องจำจากบทที่ 33.3: ไม่พูดเรื่องรูปร่างของลูกในทางลบ — ทั้งต่อหน้าและลับหลัง
สรุป Red Flags เรื่องการเจริญเติบโต
| 🔴 ต้องปรึกษาแพทย์ | อยู่ในบทที่ |
|---|---|
| น้ำหนักตกข้ามเส้นเปอร์เซ็นไทล์หลัก 2 เส้น [2] | 20.1 |
| น้ำหนักไม่ขึ้นเลยติดต่อกัน หรือลดลง | 20.1, 27.4 |
| ส่วนสูงตามอายุชะลอลงชัดเจน | 20.1, 33.3 |
| เส้นรอบศีรษะโตเร็วหรือช้าผิดปกติ | 20.1 |
| น้ำหนักตามส่วนสูงต่ำมาก (ผอมไม่สมส่วน) | 33.3 |
| น้ำหนักตามส่วนสูงสูงมาก | 33.3 |
| การเจริญเติบโตผิดปกติร่วมกับพัฒนาการช้า | 16.3, 31.4 |
| ตัดอาหารทั้งหมวดออก หรือกินได้น้อยกว่าราว 15–20 ชนิด | 27.4 |
📚 เอกสารอ้างอิง — ภาคผนวก ข
-
สมาคมโภชนาการเด็กแห่งประเทศไทย. Growth charts แรกเกิดถึงอายุ 5 ปี [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ; 20 ก.ย. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 29 ก.ค. 2569]. อ้างอิงประกาศของสำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ซึ่งใช้ WHO Child Growth Standards ค.ศ. 2006 สำหรับเด็กที่เกิดตั้งแต่ 1 ต.ค. 2558. เข้าถึงได้จาก: https://web.pednutrition.org/for-doctor/article/900512982
-
Centers for Disease Control and Prevention. Growth charts: recommendations and rationale [อินเทอร์เน็ต]. Atlanta (GA): CDC; [เข้าถึงเมื่อ 29 ก.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.cdc.gov/growth-chart-training/hcp/using-growth-charts/recommendations-and-rationale.html
-
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก ฉบับปรับปรุงใหม่ พ.ศ. 2568 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 29 ก.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://anamai.moph.go.th
⚠️ ข้อจำกัดของภาคผนวกนี้
🔺 ภาคผนวกนี้ไม่มีกราฟจริงพิมพ์ไว้ให้ และไม่สามารถใช้แทนกราฟมาตรฐานได้
การลงจุดต้องทำบนกราฟฉบับพิมพ์ที่มีมาตราส่วนถูกต้อง — ให้ใช้กราฟในสมุดสีชมพู หรือกราฟฉบับพิมพ์ที่อิงมาตรฐาน WHO ที่กรมอนามัยประกาศใช้ [1]
📊 การแปลผลกราฟการเจริญเติบโตต้องดูร่วมกับการตรวจร่างกาย ประวัติ และปัจจัยอื่น ๆ — ตัวเลขเปอร์เซ็นไทล์เพียงอย่างเดียวไม่สามารถใช้วินิจฉัยได้
การลงจุดเองมีไว้เพื่อให้พ่อแม่เข้าใจแนวโน้มและตั้งคำถามกับหมอได้ดีขึ้น — ไม่ใช่เพื่อประเมินหรือวินิจฉัยด้วยตนเอง
👶 สำหรับทารกที่คลอดก่อนกำหนด ต้องใช้อายุปรับแก้จนถึงราว 2 ปี (บทที่ 8.2)
หากมีข้อกังวลเรื่องการเจริญเติบโต ให้ปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลลูกของท่าน