อ่านอุ่นใจ
อ่านอุ่นใจ · คู่มือกุมารเวชศาสตร์และเวชศาสตร์ทารกแรกเกิด

📘 ภาคที่ 3 — 28 วันแรก: โลกใหม่ของทารกแรกเกิด

บทที่ 14 — ตัวเหลืองและปัญหาที่พบบ่อยใน 28 วันแรก

สารบัญทั้งเล่ม ← หน้าแรก
เช็กลิสต์ในบทนี้

บทนี้จะช่วยคุณ

  • เข้าใจภาวะตัวเหลือง — ทั้งแบบที่หายเอง และแบบที่ต้องรีบ
  • รู้ว่าทำไม ไข้ในทารกอายุน้อยกว่า 1 เดือนคือเรื่องด่วนเสมอ และอาการที่คลุมเครือกว่าไข้
  • แยกแหวะนมธรรมดาออกจากอาเจียนที่เป็นเรื่องฉุกเฉิน
  • รู้ว่าภาวะที่พบบ่อยอย่างไส้เลื่อนสะดือหรืออัณฑะไม่ลงถุง อันไหนรอได้ อันไหนต้องรีบ

บทที่ 9 คุยกันเรื่อง "ปกติที่พ่อแม่มักตกใจ" — บทนี้คือ ด้านตรงข้าม: เรื่องที่ดูไม่น่ากลัวแต่ต้องรีบ

และมีข้อหนึ่งที่อยากให้จำก่อนอ่านอะไรทั้งหมด

🚨 ทารกอายุน้อยกว่า 1 เดือน ที่มีไข้ตั้งแต่ 38°C ขึ้นไป — ต้องไปโรงพยาบาลทันที ไม่มีข้อยกเว้น

เหตุผลอยู่ในหัวข้อ 14.2 — และนี่คือข้อมูลชิ้นเดียวในบทนี้ที่ผมอยากให้คุณจำได้แม้จะลืมทุกอย่างที่เหลือ

14.1 ตัวเหลืองในทารกแรกเกิด

ทำไมทารกถึงตัวเหลือง

บิลิรูบิน (bilirubin) คือสารสีเหลืองที่เกิดจากการสลายเม็ดเลือดแดงตามปกติ — ปกติตับจะเปลี่ยนรูปแล้วขับออกทางน้ำดีและอุจจาระ

ในทารกแรกเกิดมีสองอย่างมาบรรจบกัน

  1. เม็ดเลือดแดงสลายมากกว่าปกติ — เพราะเม็ดเลือดแดงของทารกในครรภ์มีอายุสั้นกว่าและถูกแทนที่หลังคลอด
  2. ตับยังทำงานไม่เต็มที่ — ระบบเอนไซม์ที่ใช้กำจัดบิลิรูบินยังไม่สมบูรณ์ในวันแรก ๆ

ผลคือ บิลิรูบินสะสมและทำให้ผิวและตาขาวเป็นสีเหลือง — ซึ่งพบได้ในทารกแรกเกิดจำนวนมาก

ตัวเหลืองแบบไหนเป็นไปตามธรรมชาติ

ลักษณะ ตัวเหลืองตามธรรมชาติ (physiologic)
เริ่มเมื่อไร หลังอายุ 24 ชั่วโมงไปแล้ว — มักวันที่ 2–3
สูงสุดเมื่อไร ราว วันที่ 3–5
แล้วอย่างไรต่อ ค่อย ๆ จางลงเอง มักหายภายใน 1–2 สัปดาห์
ลูกเป็นอย่างไร กินดี ตื่นตัวดี น้ำหนักขึ้น

🚨 ตัวเหลืองแบบไหนที่ต้องรีบ

สัญญาณ ทำไมสำคัญ
⚠️ เหลืองภายใน 24 ชั่วโมงแรกของชีวิต เป็นเรื่องด่วนเสมอ — ไม่ใช่ตัวเหลืองตามธรรมชาติ มักมีสาเหตุ เช่น หมู่เลือดแม่ลูกไม่เข้ากันหรือการติดเชื้อ
เหลืองเข้มขึ้นเร็วมาก ต้องประเมินระดับบิลิรูบิน
เหลืองลามถึงหน้าท้อง ขา และโดยเฉพาะฝ่ามือฝ่าเท้า บ่งชี้ว่าระดับสูง
เหลืองร่วมกับซึม ไม่ยอมกินนม ตัวอ่อน สัญญาณอันตราย
เหลืองร่วมกับร้องเสียงแหลมผิดปกติ หรือตัวแอ่นเกร็ง สัญญาณของภาวะแทรกซ้อนทางสมอง — ฉุกเฉิน
ยังเหลืองอยู่หลังอายุ 2 สัปดาห์ ต้องตรวจหาสาเหตุ โดยเฉพาะถ้าอึสีซีดลง (ดูด้านล่าง)

🔗 ตัวเหลืองที่ยาวเกิน 2 สัปดาห์ + อึซีดขาว = ต้องนึกถึงท่อน้ำดีตีบตัน

นี่คือจุดเชื่อมที่สำคัญที่สุดระหว่างบทนี้กับบทที่ 12.1

ถ้าลูก ยังเหลืองหลัง 2 สัปดาห์ และ อึมีสีซีดลงหรือขาว และ ปัสสาวะสีเข้ม — ต้องนึกถึง ภาวะท่อน้ำดีตีบตัน (biliary atresia) ซึ่งการผ่าตัดได้ผลดีที่สุดภายใน 60 วันแรก

ให้เปิดแผนภูมิสีอุจจาระในสมุดสีชมพูเทียบทันที และพาไปพบแพทย์

🍼 ตัวเหลืองที่เกี่ยวกับการให้นมแม่ — สองอย่างที่ต่างกัน

ตัวเหลืองจากการได้นมไม่พอ (breastfeeding jaundice) ตัวเหลืองจากนมแม่ (breast milk jaundice)
เกิดเมื่อไร สัปดาห์แรก หลังสัปดาห์แรก อาจอยู่ได้หลายสัปดาห์
สาเหตุ ลูกได้นมไม่พอ → ถ่ายน้อย → บิลิรูบินถูกดูดกลับ สารบางอย่างในนมแม่ทำให้การขับบิลิรูบินช้าลง
ลูกเป็นอย่างไร น้ำหนักลดมาก ผ้าอ้อมน้อย กินดี น้ำหนักขึ้นดี ผ้าอ้อมปกติ
แก้อย่างไร แก้ที่การให้นม — ให้บ่อยขึ้นและประเมินการเข้าเต้า (บทที่ 10.1–10.2) โดยทั่วไป ให้นมแม่ต่อไปได้ และติดตามตามที่หมอแนะนำ

⚠️ ข้อสำคัญ: อย่าหยุดให้นมแม่เองเพราะกลัวตัวเหลือง — ในกรณีส่วนใหญ่ การให้นมบ่อยขึ้นคือส่วนหนึ่งของการรักษา ไม่ใช่สาเหตุ ให้ปรึกษาหมอก่อนตัดสินใจใด ๆ

👀 วิธีสังเกตตัวเหลืองที่บ้าน

ตัวเหลืองจะไล่จากบนลงล่าง — เริ่มที่ใบหน้าและตาขาว แล้วลงมาที่อก ท้อง ขา และฝ่ามือฝ่าเท้าเป็นลำดับสุดท้าย ยิ่งลงต่ำ แปลว่ายิ่งระดับสูง

วิธีดู

  1. ดูในแสงธรรมชาติ — แสงไฟเหลืองในบ้านทำให้ประเมินผิดได้ง่ายมาก
  2. ใช้นิ้วกดผิวเบา ๆ ที่ปลายจมูก หน้าอก หรือหน้าแข้ง แล้วปล่อย — ถ้าผิวที่กดเป็นสีเหลืองก่อนเลือดจะกลับมา แปลว่ามีตัวเหลือง
  3. ดูตาขาวและเหงือก — ช่วยได้มากโดยเฉพาะในเด็กผิวเข้ม
  4. เทียบทุกวันในเวลาและแสงเดียวกัน เพื่อดูแนวโน้ม

⚠️ ข้อจำกัดที่ต้องรู้: การประเมินด้วยตาเปล่าไม่แม่นยำ โดยเฉพาะในทารกผิวคล้ำ และมักประเมินต่ำกว่าความจริง — การดูด้วยตาใช้เพื่อตัดสินใจว่าควรพาไปตรวจ ไม่ใช่เพื่อตัดสินใจว่าไม่ต้องไป

🏥 การตรวจและการรักษา

การตรวจ

  • เครื่องวัดผ่านผิวหนัง (TcB) — แตะที่หน้าผากหรือหน้าอก ไม่เจ็บ ใช้คัดกรอง
  • การเจาะเลือดวัดบิลิรูบิน (TSB) — แม่นยำที่สุด ใช้เมื่อค่าคัดกรองสูงหรือมีความเสี่ยง

การรักษาหลักคือการส่องไฟ (phototherapy)

  • ลูกจะนอนใต้ไฟสีฟ้าโดย ใส่เพียงผ้าอ้อมและมีที่ปิดตา
  • แสงเปลี่ยนโครงสร้างบิลิรูบินให้ขับออกได้โดยไม่ต้องผ่านตับ
  • ไม่เจ็บ และยังให้นมได้ตามปกติระหว่างพัก
  • ในรายที่รุนแรงมากอาจต้องใช้วิธีอื่นเพิ่ม เช่น การเปลี่ยนถ่ายเลือด

📌 ข้อมูลที่ควรรู้: เกณฑ์การส่องไฟเปลี่ยนไปในปี 2565 — สมาคมกุมารแพทย์แห่งสหรัฐอเมริกาปรับแนวทางใหม่โดย ยกเกณฑ์การเริ่มส่องไฟให้สูงขึ้นเล็กน้อย เพื่อลดการรักษาเกินความจำเป็น โดยยังคงความปลอดภัย [1,2] — แปลว่าถ้าหมอบอกว่า "ค่ายังไม่ถึงเกณฑ์ ให้กลับบ้านและมาตามนัด" นั่นคือการทำตามแนวทางปัจจุบัน ไม่ใช่การละเลย

ทำไมต้องรักษา

ถ้าบิลิรูบินสูงมากและไม่ได้รับการรักษา อาจผ่านเข้าสู่สมองและทำให้เกิด ภาวะเคอร์นิคเทอรัส (kernicterus) ซึ่งทำให้เกิดความพิการทางสมองถาวร

แต่ข่าวดีคือ — ภาวะนี้ป้องกันได้เกือบทั้งหมด ถ้าตรวจพบและรักษาทันเวลา ซึ่งเป็นเหตุผลทั้งหมดที่ต้องคัดกรองก่อนกลับบ้านและไปตามนัดติดตาม

📌 เรื่องตากแดด — อย่าทำ

การนำทารกไปตากแดดไม่ใช่การรักษาภาวะตัวเหลือง และเป็นความเชื่อที่ยังพบมากในไทย

ทำไมไม่ควร

  • แสงแดดไม่ได้ให้ความเข้มของแสงในช่วงคลื่นที่ใช้รักษาอย่างเพียงพอและสม่ำเสมอ
  • เสี่ยงผิวไหม้ เพราะผิวทารกบางมาก
  • เสี่ยงตัวร้อนเกินและขาดน้ำ — ซึ่งทำให้ตัวเหลืองแย่ลง
  • ทำให้พ่อแม่ชะลอการพาไปหาหมอ ซึ่งเป็นอันตรายที่สุด

14.2 การติดเชื้อในทารกแรกเกิด

ทำไมทารกอายุน้อยกว่า 1 เดือนถึงต่างจากเด็กโต

สามเหตุผล

  1. ระบบภูมิคุ้มกันยังทำงานได้ไม่เต็มที่ — ทารกยังสร้างแอนติบอดีเองได้น้อยมาก
  2. ภูมิคุ้มกันที่มีส่วนใหญ่มาจากแม่ผ่านรก (จากบทที่ 1.1) ซึ่งครอบคลุมเฉพาะเชื้อที่แม่มีภูมิ
  3. การติดเชื้อลุกลามเร็วมาก — ทารกอาจดูปกติในตอนเช้าและอาการหนักในตอนบ่าย

ผลคือ ทารกในวัยนี้มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรงในกระแสเลือด เยื่อหุ้มสมอง และทางเดินปัสสาวะ สูงกว่าเด็กโตอย่างชัดเจน [3]

🌡️ กฎเหล็กเรื่องไข้

ไข้ตั้งแต่ 38°C ขึ้นไป ในทารกอายุน้อยกว่า 28 วัน = ไปโรงพยาบาลทันที

ไม่ว่าลูกจะดูสบายดีแค่ไหน · ไม่ว่าจะเป็นกลางดึกแค่ไหน · ไม่ต้องรอดูอาการ

สิ่งที่จะเกิดขึ้นที่โรงพยาบาล — แนวทางสากลระบุว่าทารกในกลุ่มอายุนี้ควรได้รับการตรวจอย่างครบถ้วน ได้แก่ การตรวจปัสสาวะ การเพาะเชื้อในเลือด และการตรวจน้ำไขสันหลัง พร้อมกับ การให้ยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำและการรับไว้สังเกตอาการในโรงพยาบาล [3]

ฟังดูน่ากลัว แต่นี่คือมาตรฐานการดูแลที่ถูกต้อง — เพราะความเสี่ยงของการพลาดการติดเชื้อรุนแรงในวัยนี้สูงเกินกว่าที่จะรอดูอาการได้

⚠️ ห้ามให้ยาลดไข้เองแล้วรอดูอาการที่บ้านในทารกวัยนี้ — เพราะยาลดไข้จะบดบังอาการโดยไม่ได้รักษาสาเหตุ ให้พาไปโรงพยาบาลก่อน แล้วให้หมอเป็นคนตัดสินใจ

⚠️ อาการที่คลุมเครือ — สิ่งที่อันตรายกว่าไข้

ปัญหาใหญ่ที่สุดของการติดเชื้อในทารกแรกเกิดคือ ทารกจำนวนมากไม่มีไข้เลย

อาการที่ต้องระวัง ทำไมสำคัญ
ซึม ปลุกตื่นยาก หลับตลอด "ลูกไม่ค่อยร้อง หลับดีมาก" ในสัปดาห์แรก อาจไม่ใช่เด็กเลี้ยงง่าย แต่เป็นสัญญาณอันตราย
ไม่ยอมดูดนม หรือดูดได้น้อยลงชัดเจน มักเป็นสัญญาณแรกที่พ่อแม่สังเกตได้
ตัวเย็นผิดปกติ (ต่ำกว่า 36.5°C) ในทารกแรกเกิด ตัวเย็นอันตรายเท่ากับมีไข้ — เพราะระบบควบคุมอุณหภูมิยังไม่ดี
หายใจเร็ว หอบ ชายโครงบุ๋ม จมูกบาน หรือมีเสียงคราง (จากบทที่ 9.3)
หยุดหายใจนานกว่า 20 วินาที
ตัวอ่อนปวกเปียก หรือเกร็งผิดปกติ
ตัวเหลืองที่เกิดขึ้นหรือแย่ลงเร็ว อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อ
ร้องเสียงแหลมผิดปกติ หรือร้องไม่หยุดผิดจากปกติ
กระหม่อมโป่งตึงขณะนอนนิ่ง (จากบทที่ 9.1)
ผื่นจุดแดง-ม่วงที่กดแล้วไม่จาง (จากบทที่ 9.2)
อาเจียนพุ่ง ท้องอืดตึง หรือถ่ายเหลวมากผิดปกติ
สะดือแดง บวม มีหนอง หรือมีกลิ่นเหม็น (จากบทที่ 12.3)

หลักที่ปลอดภัยที่สุด: ถ้าคุณรู้สึกว่า "ลูกไม่เหมือนเดิม" แม้อธิบายไม่ถูกว่าไม่เหมือนตรงไหน — ให้พาไปตรวจ สัญชาตญาณของพ่อแม่ที่อยู่กับลูกทุกวันมีค่าและหมอให้ความสำคัญกับมัน

🌡️ วัดอุณหภูมิอย่างไรให้ถูก

  • ใช้ปรอทวัดไข้แบบดิจิทัล — ไม่ใช้ปรอทแก้วแบบเก่า
  • ในทารกแรกเกิด การวัดทางทวารหนักแม่นยำที่สุด แต่ต้องทำอย่างระมัดระวัง หรือใช้การวัดทางรักแร้เป็นการคัดกรองเบื้องต้น
  • บอกหมอเสมอว่าวัดด้วยวิธีไหน เพราะเกณฑ์ต่างกัน
  • อย่าวัดทันทีหลังห่อตัวแน่นหรืออาบน้ำอุ่น — รอสัก 15–20 นาที
  • จดอุณหภูมิและเวลาที่วัด ไปบอกหมอ

🛡️ การป้องกัน

  • ล้างมือทุกครั้งก่อนอุ้มลูก — ทุกคน ไม่มีข้อยกเว้น และไม่ต้องเกรงใจที่จะขอ
  • จำกัดผู้มาเยี่ยมในเดือนแรก โดยเฉพาะช่วงที่มีโรคระบาด
  • ห้ามคนที่มีอาการหวัด ไอ หรือมีไข้ เข้าใกล้ลูก — ไม่ว่าจะเป็นใคร
  • ไม่ให้คนหอมแก้มหรือหอมปากลูก — โดยเฉพาะคนที่มีแผลเริมที่ปาก ซึ่งอันตรายมากในทารกแรกเกิด
  • บ้านปลอดควันบุหรี่ (บทที่ 13.3)
  • วัคซีนของแม่ระหว่างตั้งครรภ์และของลูกตามกำหนด (บทที่ 2.4 และ 6.3)
  • ถ้าแม่มีผลตรวจ GBS เป็นบวก ต้องแจ้งทีมและได้รับยาปฏิชีวนะระหว่างคลอด (บทที่ 1.4)

14.3 แหวะนม กรดไหลย้อน และท้องอืด

แหวะนมเป็นเรื่องปกติแค่ไหน

แหวะนมพบได้ในทารกส่วนใหญ่ เพราะหูรูดระหว่างหลอดอาหารกับกระเพาะยังทำงานไม่แข็งแรง กระเพาะเล็ก และทารกใช้เวลาส่วนใหญ่นอนราบ

ทารกที่แหวะนมแต่ยังสบายดี น้ำหนักขึ้นดี เรียกว่า "happy spitter" — เป็นเรื่องของการซักผ้าเพิ่ม ไม่ใช่เรื่องของสุขภาพ

โดยทั่วไปดีขึ้นเองเมื่อลูกโตขึ้น โดยเฉพาะเมื่อเริ่มนั่งได้และกินอาหารข้นขึ้น

🔍 ตารางแยกแหวะนมปกติออกจากสัญญาณอันตราย

✅ แหวะนมธรรมดา 🚨 ต้องพบแพทย์
ไหลออกมาเฉย ๆ ตามมุมปาก พุ่งแรงเป็นลำ โดยเฉพาะถ้าแรงขึ้นเรื่อย ๆ
ปริมาณไม่มาก มักหลังกินนม ปริมาณมากทุกมื้อ
ลูกยังอารมณ์ดี ไม่เจ็บปวด ลูกร้องเจ็บ แอ่นตัว หรืองอแงมากขณะกิน
น้ำหนักขึ้นดี น้ำหนักไม่ขึ้นหรือลดลง
สีนม 🚨 สีเขียวหรือเหลืองเข้ม (มีน้ำดี)
ไม่มีเลือด 🚨 มีเลือดปน หรือสีน้ำตาลคล้ายกากกาแฟ
ไม่มีอาการอื่น มีไข้ ซึม ท้องอืดตึง หรือไม่ถ่าย

🚨 สองภาวะที่ต้องแยกให้ออก

1. อาเจียนสีเขียว = ภาวะฉุกเฉินทางศัลยกรรม

การอาเจียนที่มีน้ำดีปน (สีเขียว) ในทารก โดยเฉพาะในเดือนแรก ๆ ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน เพราะอาจเกิดจาก ลำไส้อุดตันหรือลำไส้บิดตัว (volvulus) ซึ่งต้องผ่าตัดด่วน [4]

ไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอดูอาการ

2. อาเจียนพุ่งที่แรงขึ้นเรื่อย ๆ ในช่วงอายุ 2–8 สัปดาห์

อาจเป็น ภาวะกระเพาะส่วนปลายตีบ (pyloric stenosis) [4]

ลักษณะเฉพาะ

  • อาเจียนพุ่งเป็นลำ ไม่มีน้ำดีปน (สีนม)
  • ค่อย ๆ แรงขึ้นและบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ
  • ลูกหิวมากและอยากกินอีกทันทีหลังอาเจียน
  • น้ำหนักไม่ขึ้นหรือลดลง · ปัสสาวะน้อยลง
  • พบในเด็กชายมากกว่าเด็กหญิง

รักษาได้ด้วยการผ่าตัดและได้ผลดีมาก — แต่ต้องวินิจฉัยเร็วก่อนที่ลูกจะขาดน้ำรุนแรง

💡 วิธีลดการแหวะนม (ที่ได้ผลจริงและปลอดภัย)

  1. ป้อนช้าลงและไม่ให้มากเกินไปในมื้อเดียว — ใช้การป้อนแบบตอบสนอง (บทที่ 11.3)
  2. อุ้มเรอระหว่างมื้อและหลังมื้อ — พาดบ่าแล้วลูบหลังเบา ๆ
  3. อุ้มตั้งตรงประมาณ 20–30 นาทีหลังกิน
  4. ไม่เขย่า ไม่เล่นแรง ไม่กดท้อง หลังกินนมทันที
  5. เช็กว่าจุกนมไหลเร็วเกินไปหรือไม่ (บทที่ 11.5)
  6. ตรวจดูว่าผ้าอ้อมหรือเสื้อผ้ารัดท้องแน่นเกินไปไหม

🚫 สิ่งที่ห้ามทำ: ไม่ยกหัวที่นอนหรือใช้ที่นอนเอียง — AAP ระบุให้ทารกนอนบนพื้นผิวแน่นและไม่เอียง เท่านั้น (บทที่ 13.3) ที่นอนเอียงที่โฆษณาว่าช่วยกรดไหลย้อนเป็นกลุ่มที่มีปัญหาด้านความปลอดภัย

💊 เรื่องยาลดกรดในทารก

นี่คือประเด็นที่พ่อแม่มักขอยาและควรรู้ข้อมูลก่อน

แนวทางของสมาคมโรคทางเดินอาหารเด็กระบุว่า [5]

  • ในทารกที่ไม่มีสัญญาณอันตราย และอาการไม่กระทบต่อการกิน การเจริญเติบโต หรือพัฒนาการ — ไม่จำเป็นต้องตรวจเพิ่มหรือให้ยาลดกรด
  • ไม่มียากลุ่มยับยั้งการหลั่งกรด (PPI) ที่ได้รับการรับรองให้ใช้ในทารกอายุต่ำกว่า 1 ปี
  • งานวิจัยในทารกไม่พบว่ายากลุ่มนี้ลดอาการได้ดีกว่ายาหลอก

สรุปสำหรับพ่อแม่: ถ้าลูกเป็น "happy spitter" การรอให้โตขึ้นคือการรักษาที่ถูกต้องที่สุด — และถ้ามีสัญญาณอันตราย สิ่งที่ต้องทำคือหาสาเหตุ ไม่ใช่ให้ยาลดกรด

💨 ท้องอืดและการไล่ลม

ทารกกลืนอากาศเข้าไประหว่างกินและร้อง ทำให้ท้องอืดและอึดอัดได้

วิธีที่ช่วยได้

  • อุ้มเรอ — พาดบ่า หรือให้นั่งบนตักโดยประคองคาง แล้วลูบ/ตบหลังเบา ๆ
  • จับขาปั่นจักรยานเบา ๆ ขณะลูกนอนหงาย
  • นวดท้องเบา ๆ ตามเข็มนาฬิกา
  • ให้ tummy time ขณะตื่น (บทที่ 13.4)
  • เช็กการเข้าเต้าหรือจุกนม — การอมไม่สนิททำให้กลืนลมมาก

⚠️ ระวังยาขับลมและยาสมุนไพรสำหรับทารก — หลายชนิดไม่มีข้อมูลความปลอดภัยในทารก บางชนิดมีแอลกอฮอล์หรือน้ำตาลผสม และบางชนิดเคยมีรายงานการปนเปื้อน ควรปรึกษาหมอก่อนใช้เสมอ (ดูเพิ่มในบทที่ 19.2 และ 36.4)

14.4 ปัญหาเฉพาะที่พบได้

ตารางสรุป: อะไรรอได้ อะไรต้องรีบ

ภาวะ หน้าตาเป็นอย่างไร แนวทาง
ไส้เลื่อนสะดือ สะดือนูนออกมา ชัดขึ้นเวลาลูกร้องหรือเบ่ง กดกลับเข้าไปได้นุ่ม ๆ ส่วนใหญ่ปิดเองภายในอายุ 4–5 ปี [6] · แนวทางปัจจุบันคือ สังเกตอาการโดยไม่ผ่าตัดจนถึงอายุ 4–5 ปี [6]
🚨 ไส้เลื่อนขาหนีบ ก้อนนูนที่ขาหนีบหรือถุงอัณฑะ ชัดขึ้นเวลาร้อง ต่างจากไส้เลื่อนสะดือโดยสิ้นเชิง — ไม่หายเอง ต้องผ่าตัด และมีความเสี่ยงติดคาซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน ต้องพบแพทย์เพื่อวางแผนผ่าตัด
ลูกอัณฑะไม่ลงถุง คลำไม่พบอัณฑะในถุงข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง หลายรายลงเองในเดือนแรก ๆ · ถ้ายังไม่ลงเมื่ออายุ 6 เดือน ควรส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ และแนวทางแนะนำให้ผ่าตัดภายในอายุ 18 เดือน [7]
ข้อสะโพกเจริญผิดปกติ (DDH) ตรวจพบจากการตรวจร่างกาย (บทที่ 7.4) · อาจสังเกตเห็นรอยพับต้นขาไม่เท่ากัน หรือกางขาข้างหนึ่งได้น้อยกว่า การรักษาเร็วได้ผลดีมาก · ปัจจัยเสี่ยง เช่น ท่าก้น เพศหญิง ประวัติในครอบครัว · การห่อตัวที่ผิดวิธีเป็นปัจจัยเสี่ยง (บทที่ 12.4)
ท่อน้ำตาอุดตัน ตาแฉะ มีขี้ตาที่มุมตาด้านใน น้ำตาไหลตลอด แต่ตาขาวไม่แดง หายเองได้มากกว่าร้อยละ 90 ภายในอายุ 12 เดือน [8] · นวดเบา ๆ ตามที่หมอสอน · ถ้ายังไม่หายหลัง 12 เดือน จึงพิจารณาหัตถการ [8]
ภาวะลิ้นติด พังผืดใต้ลิ้นสั้นหรือตึง ประเมินการเข้าเต้าจริงก่อนตัดสินใจผ่าตัดเสมอ (รายละเอียดในบทที่ 10.3)

🚫 สิ่งที่ห้ามทำกับไส้เลื่อนสะดือ

ห้ามใช้เหรียญกด ห้ามใช้ผ้าหรือเทปรัด ห้ามใช้ลูกกอล์ฟหรือของแข็งกดทับ

เหตุผล: ไม่ได้ช่วยให้ปิดเร็วขึ้น และ เสี่ยงต่อการระคายผิว การติดเชื้อ และการกดทับลำไส้ — วิธีที่ถูกต้องคือปล่อยไว้และให้หมอติดตาม

🚨 สัญญาณ "ไส้เลื่อนติดคา" — ฉุกเฉินทันที

ทั้งไส้เลื่อนสะดือและขาหนีบสามารถเกิดภาวะติดคาได้ (พบได้น้อยในสะดือ แต่พบได้มากกว่าในขาหนีบ)

ไปโรงพยาบาลทันทีถ้า

  • ก้อนแข็งขึ้นและกดกลับไม่ได้
  • ผิวเหนือก้อนเปลี่ยนเป็นสีแดงเข้ม ม่วง หรือคล้ำ
  • ลูกร้องเจ็บมากผิดปกติ
  • อาเจียน ท้องอืด หรือไม่ถ่าย

กล่องแดง: Red Flags ทารกแรกเกิด (0–28 วัน) — ฉบับรวม

พบข้อใดข้อหนึ่ง → ไปโรงพยาบาลทันที

🌡️ อุณหภูมิ

  • ไข้ตั้งแต่ 38°C ขึ้นไป — เรื่องด่วนเสมอในวัยนี้ [3]
  • ตัวเย็นผิดปกติ (ต่ำกว่า 36.5°C)

😴 ระดับความรู้สึกตัวและการกิน

  • ซึม ปลุกตื่นยาก ตัวอ่อนปวกเปียก
  • ไม่ยอมดูดนม หรือดูดได้น้อยลงชัดเจน

🫁 การหายใจ

  • หายใจเร็วเกิน 60 ครั้ง/นาที · ชายโครงบุ๋ม · จมูกบาน · มีเสียงครืดคราดหรือเสียงครางทุกครั้งที่หายใจออก
  • หยุดหายใจนานกว่า 20 วินาที หรือหยุดหายใจร่วมกับตัวเขียว
  • ตัวเขียว ปากเขียว หรือลิ้นเขียวคล้ำ

💛 ตัวเหลือง

  • ตัวเหลืองภายใน 24 ชั่วโมงแรก
  • เหลืองถึงฝ่ามือฝ่าเท้า หรือเหลืองเข้มขึ้นเร็ว
  • เหลืองร่วมกับซึม ไม่กินนม หรือร้องเสียงแหลม

🤮 ทางเดินอาหาร

  • อาเจียนพุ่งเป็นสีเขียว หรือมีเลือดปน
  • อาเจียนพุ่งที่แรงขึ้นเรื่อย ๆ ในช่วงอายุ 2–8 สัปดาห์
  • อึสีขาวซีดหรือสีดินขาว (บทที่ 12.1)
  • อึมีเลือดสด หรือดำเหลวหลังพ้นขี้เทา
  • ท้องอืดตึงมาก ร่วมกับไม่ถ่ายหรืออาเจียน

💧 ปัสสาวะ

  • ไม่ปัสสาวะนานกว่า 12 ชั่วโมง

🧠 ระบบประสาท

  • ชัก หรือกระตุกผิดปกติ
  • ร้องเสียงแหลมผิดปกติ
  • กระหม่อมโป่งตึงขณะลูกนอนนิ่ง หรือบุ๋มลึกผิดปกติ

🩹 ผิวหนังและสะดือ

  • สะดือแดง บวม มีหนอง หรือมีกลิ่นเหม็น
  • ผื่นจุดแดง-ม่วงที่กดแล้วไม่จาง
  • ตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่ม

🫘 อื่น ๆ

  • ก้อนที่ขาหนีบหรือสะดือที่แข็ง กดกลับไม่ได้ สีคล้ำ หรือลูกร้องเจ็บมาก
  • หลังอุบัติเหตุ ตกจากที่สูง หรือถูกกระแทก
  • ความรู้สึกของคุณเองว่า "ลูกไม่เหมือนเดิม"

กล่องเขียว: ใจของพ่อแม่

"ไปโรงพยาบาลแล้วหมอบอกว่าไม่เป็นไร รู้สึกเสียเวลาและอาย"

ขอให้เปลี่ยนมุมมองข้อนี้

การพาลูกไปตรวจแล้วพบว่าปกติ ไม่ใช่การเสียเวลา — นั่นคือระบบที่ทำงานถูกต้อง

ในทารกอายุน้อยกว่า 1 เดือน วงการแพทย์ตั้งใจออกแบบให้ "ไวไว้ก่อน" เพราะความเสี่ยงของการพลาดสูงเกินไป — เจ้าหน้าที่ห้องฉุกเฉินเจอเคสที่มาแล้วปกติทุกวันและถือเป็นเรื่องปกติของงาน

สามข้อที่อยากให้เก็บไว้

1. สัญชาตญาณของคุณมีค่า คุณคือคนที่อยู่กับลูกทุกชั่วโมง และเป็นคนเดียวที่รู้ว่า "ปกติของลูกคนนี้" หน้าตาเป็นอย่างไร — ประโยค "ลูกไม่เหมือนเดิม" เป็นข้อมูลทางการแพทย์ที่หมอให้ความสำคัญจริง ๆ

2. คุณไม่ต้องวินิจฉัยเอง หน้าที่ของคุณไม่ใช่การรู้ว่าลูกเป็นอะไร แต่คือการ รู้ว่าเมื่อไรควรพาไป — บทนี้เขียนมาเพื่อสิ่งนั้นอย่างเดียว

3. ความกลัวจะลดลงเมื่อคุณรู้ว่าจะทำอะไร พ่อแม่ที่กลัวที่สุดมักเป็นคนที่ไม่รู้ว่าอะไรคือปกติและอะไรคือไม่ปกติ — การที่คุณอ่านบทนี้จบ แปลว่าคุณมีแผนแล้ว

สำหรับคู่ชีวิต: เมื่อต้องพาลูกไปโรงพยาบาลกลางดึก งานของคุณคือ จัดการทุกอย่างที่ไม่ใช่การอุ้มลูก — เอกสาร สมุดสีชมพู การขับรถ การจดสิ่งที่หมอบอก และ การไม่พูดว่า "บอกแล้วว่าไม่น่าจะเป็นอะไร" ไม่ว่าผลจะออกมาอย่างไร

เช็กลิสต์ลงมือทำ — บทที่ 14

ต้องมีในบ้านตั้งแต่วันแรก

จำตัวเลขเหล่านี้ให้ได้

เฝ้าสังเกตทุกวันในเดือนแรก

ทำครั้งเดียวให้จบ

อย่าทำ

คำถามที่หมอถูกถามบ่อยที่สุด (บทที่ 14)

ถาม: ลูกตัวเหลือง เอาไปตากแดดตอนเช้าได้ไหม

ไม่ควร — แสงแดดไม่ได้ให้ความเข้มของแสงในช่วงคลื่นที่ใช้รักษาอย่างเพียงพอ และเสี่ยงต่อผิวไหม้ ตัวร้อนเกิน และขาดน้ำ ซึ่งทำให้ตัวเหลืองแย่ลง ที่อันตรายที่สุดคือทำให้พ่อแม่ชะลอการพาไปตรวจ — ถ้าสงสัยว่าเหลืองมาก ให้ไปให้หมอวัดค่าจริง

ถาม: ลูกตัวเหลือง ต้องหยุดนมแม่ไหม

อย่าหยุดเอง — ในกรณีส่วนใหญ่ การให้นมบ่อยขึ้นเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา เพราะช่วยให้ลูกขับบิลิรูบินออกทางอุจจาระได้มากขึ้น ส่วนตัวเหลืองจากนมแม่ที่แท้จริงนั้น โดยทั่วไปให้นมต่อได้ ให้ปรึกษาหมอก่อนตัดสินใจใด ๆ

ถาม: ลูกอายุ 3 สัปดาห์ มีไข้ 38.2°C แต่ดูสบายดี กินได้ เล่นได้ รอดูอาการที่บ้านได้ไหม

ไม่ได้ — ในทารกอายุน้อยกว่า 28 วัน ความเสี่ยงต่อการติดเชื้อรุนแรงสูงเกินกว่าจะรอดูอาการ และทารกในวัยนี้อาจดูสบายดีทั้งที่กำลังติดเชื้อในกระแสเลือด แนวทางสากลระบุให้ตรวจอย่างครบถ้วนและให้ยาปฏิชีวนะ [3] ไปโรงพยาบาลทันที

ถาม: ลูกไม่มีไข้แต่ซึมและไม่ยอมกินนม จำเป็นต้องไปไหม

ต้องไป — ในทารกแรกเกิด การซึมและไม่กินนมมักเป็นสัญญาณที่มาก่อนไข้ และทารกที่ติดเชื้อจำนวนมากไม่มีไข้เลย บางรายกลับตัวเย็นแทน อาการเหล่านี้สำคัญกว่าตัวเลขบนปรอท

ถาม: ลูกแหวะนมทุกมื้อ ต้องเปลี่ยนนมหรือขอยาลดกรดไหม

ส่วนใหญ่ไม่ต้องทั้งสองอย่าง — ถ้าลูก น้ำหนักขึ้นดีและอารมณ์ดี นั่นคือ "happy spitter" ซึ่งดีขึ้นเองเมื่อโตขึ้น แนวทางระบุว่า ไม่จำเป็นต้องให้ยาลดกรดถ้าไม่มีสัญญาณอันตราย และไม่มียา PPI ที่ได้รับการรับรองในทารกต่ำกว่า 1 ปี [5] — ให้ลองปรับการป้อนตามวิธีในหัวข้อ 14.3 ก่อน

ถาม: ลูกอาเจียนเป็นสีเขียว จะรอดูสักคืนได้ไหม

ไม่ได้ — ไปโรงพยาบาลทันที อาเจียนที่มีน้ำดีปนในทารกถือเป็นภาวะฉุกเฉิน เพราะอาจเกิดจากลำไส้อุดตันหรือลำไส้บิดตัว ซึ่งต้องผ่าตัดด่วน [4]

ถาม: สะดือลูกนูนออกมา ต้องเอาเหรียญกดไหม

ห้ามเด็ดขาด — ไส้เลื่อนสะดือส่วนใหญ่ ปิดเองภายในอายุ 4–5 ปี และแนวทางปัจจุบันคือสังเกตอาการโดยไม่ผ่าตัดจนถึงวัยนั้น [6] การใช้เหรียญกดหรือผ้ารัดไม่ช่วยให้ปิดเร็วขึ้น และเสี่ยงต่อการระคายผิวและการติดเชื้อ

ถาม: คลำไม่เจออัณฑะข้างหนึ่ง ต้องรีบผ่าไหม

ยังไม่ต้องรีบ แต่ต้องติดตาม — หลายรายลงเองในเดือนแรก ๆ ถ้ายังไม่ลงเมื่ออายุ 6 เดือน ควรส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ และแนวทางแนะนำให้ผ่าตัดภายในอายุ 18 เดือน [7] เพราะเกี่ยวข้องกับภาวะเจริญพันธุ์และความเสี่ยงในอนาคต

ถาม: ตาลูกแฉะมีขี้ตาตลอด ต้องหยอดยาปฏิชีวนะไหม

ถ้า ตาขาวไม่แดงและลูกสบายดี มักเป็นท่อน้ำตาอุดตัน ซึ่ง หายเองได้มากกว่าร้อยละ 90 ภายในอายุ 12 เดือน [8] — วิธีดูแลคือเช็ดทำความสะอาดและนวดเบา ๆ ตามที่หมอสอน แต่ถ้าตาแดง หนังตาบวม หรือมีหนองข้นมาก ต้องพบแพทย์ เพราะอาจเป็นการติดเชื้อ

เรื่องที่คนชอบเข้าใจผิด (บทที่ 14)

ความเชื่อ: "ตัวเหลืองเอาไปตากแดดก็หาย"

ความจริง: ไม่ใช่การรักษา และมีความเสี่ยงจริง (ผิวไหม้ ตัวร้อนเกิน ขาดน้ำ) — การรักษาที่ได้ผลคือการส่องไฟภายใต้การดูแลของแพทย์

ความเชื่อ: "ตัวเหลืองเป็นเรื่องธรรมดา เดี๋ยวก็หายเอง ไม่ต้องไปหาหมอ"

ความจริง: ส่วนใหญ่หายเองจริง แต่มีบางรายที่ระดับสูงจนอาจทำให้เกิดความพิการทางสมองถาวรได้ ซึ่งป้องกันได้เกือบทั้งหมดถ้าตรวจพบทัน — และ ตัวเหลืองภายใน 24 ชั่วโมงแรกไม่ใช่เรื่องธรรมดาเลย

ความเชื่อ: "ลูกไม่มีไข้ ก็แปลว่าไม่ติดเชื้อ"

ความจริง: ทารกแรกเกิดที่ติดเชื้อจำนวนมาก ไม่มีไข้ และบางรายกลับ ตัวเย็น แทน — อาการที่ต้องระวังมากที่สุดคือ ซึม ไม่ยอมกินนม และตัวอ่อน

ความเชื่อ: "ลูกหลับดีมาก ไม่ค่อยร้อง เลี้ยงง่ายจัง"

ความจริง: ในสัปดาห์แรก ๆ การที่ทารกซึมและปลุกกินยากอาจเป็นสัญญาณอันตราย ไม่ใช่ความโชคดี — ถ้าลูกที่เคยตื่นกินตามปกติกลับหลับยาวและปลุกไม่ค่อยตื่น ให้พาไปตรวจ

ความเชื่อ: "แหวะนมมากแปลว่านมไม่ถูกกับลูก ต้องเปลี่ยนสูตร"

ความจริง: การแหวะนมพบได้ในทารกส่วนใหญ่และเกิดจากกายวิภาคที่ยังไม่โตเต็มที่ — ถ้าลูกน้ำหนักขึ้นดีและอารมณ์ดี ไม่ต้องเปลี่ยนอะไร (บทที่ 11.4)

ความเชื่อ: "ยกหัวที่นอนให้สูงจะช่วยเรื่องแหวะนม"

ความจริง: AAP ระบุให้ทารกนอนบนพื้นผิวแน่นและไม่เอียงเท่านั้น — ที่นอนเอียงเพิ่มความเสี่ยงที่ศีรษะจะพับลงและกดทางเดินหายใจ (บทที่ 13.3)

ความเชื่อ: "เอาเหรียญกดสะดือให้ยุบ"

ความจริง: ไม่ช่วยให้ปิดเร็วขึ้น และเสี่ยงต่อการระคายผิว การติดเชื้อ และการกดทับลำไส้ — ไส้เลื่อนสะดือส่วนใหญ่ปิดเองภายในอายุ 4–5 ปี [6]

ความเชื่อ: "ไส้เลื่อนที่ขาหนีบก็เหมือนที่สะดือ เดี๋ยวก็หายเอง"

ความจริง: ต่างกันโดยสิ้นเชิง — ไส้เลื่อนขาหนีบไม่หายเองและต้องผ่าตัด อีกทั้งมีความเสี่ยงติดคาซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน ถ้าเห็นก้อนที่ขาหนีบ ต้องให้หมอดู

บทนี้เชื่อมโยงกับบทไหนบ้าง

  • บทที่ 1.1 — ภูมิคุ้มกัน IgG จากแม่ ซึ่งอธิบายความเปราะบางของทารกในเดือนแรก
  • บทที่ 1.4 — ผลตรวจ GBS และ HBsAg ของแม่
  • บทที่ 6.3 — วัคซีนตับอักเสบบีและวิตามินเค · 6.4 น้ำหนักแรกเกิด
  • บทที่ 7 — การคัดกรองทารกแรกเกิด และการตรวจก่อนกลับบ้าน
  • บทที่ 9.1–9.3 — ลักษณะปกติ ผิวหนัง และการหายใจของทารก
  • บทที่ 10.1–10.3 — การเข้าเต้า การรู้ว่าลูกได้นมพอ (เกี่ยวข้องกับตัวเหลืองโดยตรง)
  • บทที่ 11.3–11.4 — การป้อนขวดแบบตอบสนอง และการเลือกสูตรนม
  • บทที่ 12.1 — คู่มืออ่านผ้าอ้อมและสีอึที่อันตราย · 12.3 สะดืออักเสบ
  • บทที่ 13.3 — เหตุผลที่ห้ามใช้ที่นอนเอียง
  • บทที่ 19.1–19.2 — ทารกร้องเพราะอะไร และโคลิค
  • บทที่ 35.1 — เข้าใจไข้ให้ถูก (สำหรับเด็กโตกว่า 1 เดือน)
  • บทที่ 36.5 — ตาราง Red Flags รวมทุกช่วงวัย

เอกสารอ้างอิง — บทที่ 14 (Vancouver Style)

  1. Kemper AR, Newman TB, Slaughter JL, Maisels MJ, Watchko JF, Downs SM, และคณะ. Clinical practice guideline revision: management of hyperbilirubinemia in the newborn infant 35 or more weeks of gestation. Pediatrics. 2022;150(3):e2022058859. เข้าถึงได้จาก: https://www.aap.org/en/patient-care/hyperbilirubinemia/

  2. American Academy of Pediatrics. Frequently asked questions about the 2022 AAP guideline on the management of hyperbilirubinemia [อินเทอร์เน็ต]. Itasca (IL): AAP; [เข้าถึงเมื่อ 25 ก.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.aap.org/en/patient-care/hyperbilirubinemia/frequently-asked-questions-about-the-2022-aap-guideline-on-the-management-of-hyperbilirubinemia/

  3. Pantell RH, Roberts KB, Adams WG, Dreyer BP, Kuppermann N, O'Leary ST, และคณะ; American Academy of Pediatrics Subcommittee on Febrile Infants. Evaluation and management of well-appearing febrile infants 8 to 60 days old. Pediatrics. 2021;148(2):e2021052228. เข้าถึงได้จาก: https://www.aap.org/en/patient-care/infant-fever/

  4. Lightdale JR, Gremse DA; American Academy of Pediatrics Section on Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition. Gastroesophageal reflux: management guidance for the pediatrician. Pediatrics. 2013;131(5):e1684-95. · ประกอบกับ Merck Manual Professional Edition. Gastroesophageal reflux in infants [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://www.merckmanuals.com/professional/pediatrics/gastrointestinal-disorders-in-neonates-and-infants/gastroesophageal-reflux-in-infants

  5. Rosen R, Vandenplas Y, Singendonk M, Cabana M, DiLorenzo C, Gottrand F, และคณะ. Pediatric gastroesophageal reflux clinical practice guidelines: joint recommendations of NASPGHAN and ESPGHAN. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2018;66(3):516-54. เข้าถึงได้จาก: https://www.naspghan.org/files/documents/pdfs/position-papers/FINAL%20-%20JPGN%20GERD%20guideline.pdf

  6. American Academy of Pediatrics. Choosing Wisely: avoid referring most children with umbilical hernias to a pediatric surgeon until around age four to five years [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 25 ก.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.aafp.org/pubs/afp/collections/choosing-wisely/417.html

  7. Kolon TF, Herndon CDA, Baker LA, Baskin LS, Baxter CG, Cheng EY, และคณะ; American Urological Association. Evaluation and treatment of cryptorchidism: AUA guideline. J Urol. 2014;192(2):337-45.

  8. American Academy of Ophthalmology. Congenital nasolacrimal duct obstruction: optimal time to intervene [อินเทอร์เน็ต]. San Francisco (CA): AAO; [เข้าถึงเมื่อ 25 ก.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.aao.org/eyenet/article/nasolacrimal-duct-obstruction-6

⚠️ ข้อจำกัดของเนื้อหา เนื้อหาบทนี้เรียบเรียงจากแนวทางที่เป็นปัจจุบัน ณ เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2569 เพื่อให้ความรู้แก่พ่อแม่และผู้ปกครอง ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ที่ดูแลลูกของคุณโดยตรงได้

บทนี้เขียนขึ้นเพื่อช่วยให้พ่อแม่ตัดสินใจว่า "เมื่อไรควรพาลูกไปพบแพทย์" ไม่ใช่เพื่อการวินิจฉัยหรือรักษาด้วยตนเอง — อาการภายนอกที่คล้ายกันอาจมาจากสาเหตุที่ต่างกันมาก และในทารกอายุน้อยกว่า 1 เดือน อาการอาจเปลี่ยนแปลงเร็วมาก

เกณฑ์การส่องไฟรักษาตัวเหลืองขึ้นกับอายุครรภ์ อายุเป็นชั่วโมง และปัจจัยเสี่ยงของทารกแต่ละราย ไม่สามารถประเมินได้จากลักษณะภายนอกหรือจากหนังสือ การประเมินด้วยตาเปล่าไม่แม่นยำ โดยเฉพาะในทารกผิวคล้ำ

หลักที่ปลอดภัยที่สุดคือ: เมื่อสงสัย ให้พาไปตรวจ — โดยเฉพาะในทารกอายุน้อยกว่า 1 เดือนที่มีไข้ ตัวเย็น ซึม หรือไม่ยอมกินนม

ควรตรวจสอบแนวทางล่าสุดของราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทยก่อนตีพิมพ์

เนื้อหาบนเว็บไซต์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อการให้ความรู้และความเข้าใจทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีข้อกังวลเกี่ยวกับสุขภาพหรือพัฒนาการของลูก โปรดปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเสมอ

พิมพ์อย่างน้อย 2 ตัวอักษรเพื่อค้นหาชื่อบท หัวข้อ และข้อความในเนื้อหา

    ↑ ↓ เลื่อน · Enter เปิด · Esc ปิด