📎 ภาคผนวก
ภาคผนวก ง — ตารางยาสามัญตามน้ำหนักตัว
🚨 อ่านหน้านี้ให้จบก่อนใช้ตารางใด ๆ
1. ตารางในภาคผนวกนี้เป็นข้อมูลอ้างอิงเพื่อความเข้าใจ — ไม่ใช่คำสั่งการรักษา
2. 🔺 ให้ใช้ขนาดยาที่แพทย์หรือเภสัชกรของลูกคุณกำหนดไว้เป็นหลักเสมอ
3. ขนาดยาต้องคำนวณตาม "น้ำหนักตัวจริง" ไม่ใช่อายุ
4. ความเข้มข้นของยาน้ำแต่ละยี่ห้อ "ไม่เท่ากัน" — ต้องอ่านฉลากขวดของคุณเองทุกครั้ง
5. ใช้กระบอกหรือหลอดตวงที่มาพร้อมยาเท่านั้น — 🚫 ไม่ใช้ช้อนกินข้าวหรือช้อนชาในครัว
ถ้าไม่แน่ใจเรื่องขนาดยา — โทรถามเภสัชกรที่ร้านยาหรือโรงพยาบาล ก่อนให้ยา
ส่วนที่ 1 — ช่องกรอกสำคัญที่สุด
✍️ ให้หมอหรือเภสัชกรกรอกช่องนี้ให้ แล้วยึดตัวเลขนี้เป็นหลัก
| หัวข้อ | กรอก |
|---|---|
| ชื่อเด็ก | _______________________________ |
| น้ำหนักล่าสุด | _________ กก. วันที่ชั่ง: //___ |
| 🔺 ยาลดไข้ที่ใช้ — ชื่อยาและความเข้มข้น | _______________________________ |
| 🔺 ขนาดที่หมอสั่ง (ซีซี/มล. ต่อครั้ง) | _________ มล. |
| 🔺 ให้ห่างกันกี่ชั่วโมง | ทุก _________ ชั่วโมง |
| 🔺 ไม่เกินกี่ครั้งต่อวัน | _________ ครั้ง/วัน |
| ประวัติแพ้ยา | _______________________________ |
| โรคประจำตัว | _______________________________ |
| ชื่อและเบอร์กุมารแพทย์ | _______________________________ |
| เภสัชกรที่ปรึกษาได้ | _______________________________ |
📸 ถ่ายรูปหน้านี้เก็บไว้ในโทรศัพท์ทั้งพ่อและแม่
และให้ผู้ดูแลทุกคนมีสำเนา (บทที่ 20.4)
ส่วนที่ 2 — ยาลดไข้
💊 พาราเซตามอล (Paracetamol / Acetaminophen)
📊 หลักการคำนวณ
ขนาดอ้างอิง: 10–15 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อครั้ง [1]
ให้ทุก 4–6 ชั่วโมง [1]
⚠️ ไม่เกินจำนวนครั้งต่อวันที่แพทย์กำหนด · 🚨 การได้รับเกินขนาดทำลายตับ
🧮 ตัวอย่างการคำนวณปริมาณยาเป็นมิลลิกรัม
| น้ำหนักลูก | ขนาดต่อครั้ง (มก.) — ช่วง 10–15 มก./กก. |
|---|---|
| 5 กก. | 50 – 75 มก. |
| 6 กก. | 60 – 90 มก. |
| 8 กก. | 80 – 120 มก. |
| 10 กก. | 100 – 150 มก. |
| 12 กก. | 120 – 180 มก. |
| 14 กก. | 140 – 210 มก. |
| 16 กก. | 160 – 240 มก. |
| 18 กก. | 180 – 270 มก. |
| 20 กก. | 200 – 300 มก. |
🚨 ทำไมตารางนี้ไม่บอกเป็น "ซีซี"
เพราะยาน้ำพาราเซตามอลในไทยมีหลายความเข้มข้น — และปริมาณเป็นซีซีที่ต้องให้ ต่างกันหลายเท่า ตามความเข้มข้นของขวดที่คุณมี
การใช้ตัวเลขซีซีจากแหล่งอื่นโดยไม่ดูความเข้มข้นของขวดตัวเอง คือสาเหตุของการให้ยาเกินขนาดในเด็ก
✅ วิธีที่ปลอดภัย: ให้เภสัชกรเขียนปริมาณเป็นซีซีบนขวดหรือบนกระดาษ แล้วยึดตามนั้น
✍️ ช่องกรอกของคุณเอง
| ขวดที่ใช้ | ความเข้มข้นบนฉลาก | ปริมาณที่หมอ/เภสัชกรสั่ง |
|---|---|---|
| ยี่ห้อ __________ | _______ มก. ต่อ _______ มล. | _________ มล. ต่อครั้ง |
💊 ไอบูโพรเฟน (Ibuprofen)
ขนาดอ้างอิง: 10 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อครั้ง [1]
ให้ทุก 6–8 ชั่วโมง [1]
🚨 ข้อจำกัดที่ต้องรู้
| ⚠️ ข้อจำกัด | รายละเอียด |
|---|---|
| 🚫 อายุ | ไม่ใช้ในเด็กอายุน้อยกว่า 6 เดือนโดยไม่มีแพทย์สั่ง |
| ⚠️ ให้พร้อมอาหาร | ลดการระคายเคืองกระเพาะ |
| 🚨 หลีกเลี่ยงเมื่อ | ขาดน้ำ · อาเจียนมาก · ท้องเสียมาก · กินดื่มไม่ได้ |
| 🚨 ห้ามใช้เมื่อสงสัยไข้เลือดออก | ใช้พาราเซตามอลเท่านั้น — เพราะ NSAIDs เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก (บทที่ 30.4) |
| ⚠️ ระวังในเด็กที่มีโรคไต โรคหัวใจ หรือหอบหืด | ปรึกษาแพทย์ก่อน |
ข้อมูลที่ควรรู้: ไอบูโพรเฟน 10 มก./กก. มีประสิทธิผลเทียบเท่าพาราเซตามอล และอาจลดอุณหภูมิได้นานกว่า · และไม่พบความแตกต่างด้านความปลอดภัยระหว่างสองตัวในเด็กอายุ 6 เดือน–12 ปีที่มีไข้ [1]
✍️ ช่องกรอกของคุณเอง
| ขวดที่ใช้ | ความเข้มข้นบนฉลาก | ปริมาณที่หมอ/เภสัชกรสั่ง |
|---|---|---|
| ยี่ห้อ __________ | _______ มก. ต่อ _______ มล. | _________ มล. ต่อครั้ง |
📋 ตารางบันทึกการให้ยาลดไข้ (ปรินต์เพิ่มได้)
💡 ใช้ตารางนี้เมื่อลูกป่วย — ช่วยป้องกันการให้ยาซ้ำซ้อนเมื่อมีผู้ใหญ่หลายคนดูแล
| วันที่ | เวลา | อุณหภูมิ | ยาที่ให้ | ปริมาณ | ผู้ให้ |
|---|---|---|---|---|---|
| / | _____ | _____°C | __________ | _____ มล. | __________ |
| / | _____ | _____°C | __________ | _____ มล. | __________ |
| / | _____ | _____°C | __________ | _____ มล. | __________ |
| / | _____ | _____°C | __________ | _____ มล. | __________ |
| / | _____ | _____°C | __________ | _____ มล. | __________ |
| / | _____ | _____°C | __________ | _____ มล. | __________ |
| / | _____ | _____°C | __________ | _____ มล. | __________ |
| / | _____ | _____°C | __________ | _____ มล. | __________ |
⚠️ กฎที่ต้องตกลงกันในบ้าน: ใครให้ยา คนนั้นจด — ทุกครั้ง
ส่วนที่ 3 — ผงเกลือแร่ (ORS)
ใช้ ORS สูตรออสโมลาริตีต่ำ (low-osmolarity ORS) [2]
งานวิจัยพบว่าเมื่อเทียบกับสูตรมาตรฐาน สูตรออสโมลาริตีต่ำ (ไม่เกิน 245 mmol/L) ลดระยะเวลาท้องเสีย ปริมาณอุจจาระ และปริมาณ ORS ที่ต้องใช้ได้อย่างมีนัยสำคัญ [2]
🚨 กฎการชง 3 ข้อ
1. ผสมตามฉลากเป๊ะ ๆ — หนึ่งซองต่อปริมาณน้ำที่ระบุ
🚨 ผสมข้นเกินไปอันตราย · ผสมเจือจางเกินไปไม่ได้ผล
2. ใช้น้ำสะอาดหรือน้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว
🚫 ไม่ผสมในนม น้ำผลไม้ หรือน้ำหวาน
3. ผสมแล้วเก็บได้ไม่เกิน 24 ชั่วโมง (ในตู้เย็น)
💧 วิธีให้
| หลัก | รายละเอียด |
|---|---|
| 🔺 ให้ทีละน้อยแต่บ่อย | ครั้งละ 1 ช้อนชา ทุก 1–2 นาที — สำคัญมากเมื่อลูกอาเจียน |
| ถ้าอาเจียน | หยุด 10 นาที แล้วเริ่มใหม่ช้ากว่าเดิม — ไม่ใช่เลิกให้ |
| ให้ต่อทุกครั้งที่ถ่ายเหลว | — |
| ให้กินอาหารและนมต่อไปด้วย | 🔺 WHO แนะนำอย่างเข้มแข็งให้ให้อาหารต่อ [3] · นมแม่ให้ต่อและให้บ่อยขึ้นได้ |
🚫 สิ่งที่ห้ามใช้แทน ORS
| ❌ ห้ามใช้ | เหตุผล |
|---|---|
| เครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬา | น้ำตาลสูงเกินและสัดส่วนเกลือแร่ไม่เหมาะ |
| น้ำอัดลม น้ำหวาน น้ำผลไม้ | 🚨 น้ำตาลสูงทำให้ถ่ายมากขึ้น |
| น้ำเปล่าอย่างเดียว | ไม่มีเกลือแร่ที่เสียไป |
| น้ำข้าวหรือน้ำเกลือที่ผสมเอง | 🚨 สัดส่วนไม่แน่นอนและอันตรายได้ |
🛡️ และอย่าลืมถามหมอเรื่องสังกะสี
WHO และยูนิเซฟแนะนำให้ใช้สังกะสีร่วมกับ ORS [4]
กลุ่มอายุ ขนาด ตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป 20 มก./วัน นาน 10–14 วัน [4] น้อยกว่า 6 เดือน 10 มก./วัน นาน 10–14 วัน [4] 💬 ให้ถามว่า "ลูกควรได้สังกะสีร่วมกับ ORS ไหมคะ" — ⚠️ ไม่ซื้อขนาดสูงมาให้เอง
ส่วนที่ 4 — ยาและสิ่งที่ห้ามใช้ในเด็กเล็ก
| 🚫 ห้ามใช้ | เหตุผล |
|---|---|
| แอสไพริน | 🚨 เสี่ยงภาวะรุนแรงที่กระทบตับและสมองในเด็ก |
| ยาแก้ไอและยาแก้หวัดชนิดซื้อเอง | FDA ไม่แนะนำในเด็กต่ำกว่า 2 ปีเพราะอาจก่อผลข้างเคียงถึงชีวิต · AAP ให้หลีกเลี่ยงในเด็กต่ำกว่า 4 ปี [5] |
| ยาหยุดถ่าย (loperamide) | WHO และ AAP ไม่สนับสนุนในเด็ก · IDSA ระบุว่าไม่ควรให้ในเด็กต่ำกว่า 18 ปีที่มีท้องเสียเฉียบพลัน [6] |
| ยาแก้อาเจียนโดยไม่มีแพทย์สั่ง | ต้องหาสาเหตุก่อน |
| ยาปฏิชีวนะที่เหลือจากครั้งก่อน | ไม่ครบขนาด · อาจไม่ตรงเชื้อ · เพิ่มการดื้อยา |
| ยาของผู้ใหญ่หรือของพี่ | ความเข้มข้นและขนาดต่างกัน |
| ยาสูตรผสมหลายตัวยา | 🚨 เสี่ยงได้พาราเซตามอลซ้ำซ้อนเกินขนาด |
| น้ำผึ้งในเด็กต่ำกว่า 1 ปี | เสี่ยงโบทูลิซึม (บทที่ 21.4) |
| ยาหอม ยาน้ำสมุนไพร ยาลูกกลอน ยาหม้อ | ไม่มีข้อมูลความปลอดภัยในเด็ก · เคยมีรายงานการปนเปื้อนสารหนักและสเตียรอยด์ |
| ครีมสมุนไพรหรือครีมที่ไม่ทราบส่วนผสม | มีรายงานผสมสเตียรอยด์ความแรงสูงโดยไม่ระบุฉลาก (บทที่ 23.4) |
| แอลกอฮอล์เช็ดตัวลดไข้ | 🚨 ดูดซึมทางผิวหนังและเป็นพิษ |
| ยาสีฟัน เนย ครีม บนแผลไหม้ | (บทที่ 36.3) |
| ยาระบายหรือยาสวนโดยไม่มีแพทย์สั่ง | (บทที่ 29.3) |
| ธาตุเหล็ก วิตามิน หรืออาหารเสริมโดยไม่ปรึกษาแพทย์ | 🚨 ธาตุเหล็กเกินขนาดเป็นสาเหตุการเสียชีวิตจากพิษยาในเด็กเล็กที่พบได้ (บทที่ 22.4) |
ส่วนที่ 5 — เก็บยาอย่างปลอดภัย
🚨 ถ้าสงสัยว่าลูกได้รับยาเกินขนาดหรือกินยาของคนอื่น
โทร 1367 (ศูนย์พิษวิทยา โรงพยาบาลรามาธิบดี — 24 ชม.) หรือไปโรงพยาบาลทันที
🚫 ห้ามทำให้อาเจียน · ห้ามให้ดื่มนม · ห้ามรอดูอาการ
✅ นำภาชนะหรือฉลากยาไปด้วย และจดเวลากับปริมาณโดยประมาณ
เช็กลิสต์ก่อนให้ยาทุกครั้ง
📚 เอกสารอ้างอิง — ภาคผนวก ง
-
Sullivan JE, Farrar HC; Section on Clinical Pharmacology and Therapeutics; Committee on Drugs, American Academy of Pediatrics. Fever and antipyretic use in children. Pediatrics. 2011;127(3):580-7. ประกอบกับ AAP reports on the use of antipyretics for fever in children. Am Fam Physician. 2012;85(5):518-9. เข้าถึงได้จาก: https://publications.aap.org/pediatrics/article/127/3/e20103852/65016/
-
Low-osmolarity oral rehydration solution for childhood diarrhoea: a systematic review and meta-analysis. J Glob Health. 2024;14:04166. เข้าถึงได้จาก: https://jogh.org/2024/jogh-14-04166
-
World Health Organization. The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers [อินเทอร์เน็ต]. Geneva: WHO [เข้าถึงเมื่อ 29 ก.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.who.int/publications/i/item/9241593180
-
International Zinc Nutrition Consultative Group (IZiNCG). Zinc as part of the treatment of diarrhea [อินเทอร์เน็ต]. อ้างอิงคำแนะนำขององค์การอนามัยโลกและยูนิเซฟ [เข้าถึงเมื่อ 29 ก.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.izincg.org/diarreatreatment
-
US Food and Drug Administration. Use caution when giving cough and cold products to kids [อินเทอร์เน็ต]. Silver Spring (MD): FDA; [เข้าถึงเมื่อ 29 ก.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.fda.gov/drugs/special-features/use-caution-when-giving-cough-and-cold-products-kids
-
Li ST, Grossman DC, Cummings P. Loperamide therapy for acute diarrhea in children: systematic review and meta-analysis. PLoS Med. 2007;4(3):e98. ประกอบกับคำแนะนำของ WHO, AAP และ Infectious Diseases Society of America. เข้าถึงได้จาก: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1831735/
⚠️ ข้อจำกัดของภาคผนวกนี้ — สำคัญมาก
🚨 ไม่มีข้อมูลขนาดยาใดในภาคผนวกนี้ที่ใช้แทนคำสั่งของแพทย์หรือเภสัชกรได้
ตารางทั้งหมดเป็นข้อมูลอ้างอิงเพื่อความเข้าใจ ณ เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2569 เท่านั้น
🔺 ภาคผนวกนี้จงใจไม่ระบุปริมาณยาเป็น "ซีซี" หรือ "มิลลิลิตร"
เพราะยาน้ำสำหรับเด็กในประเทศไทยมีหลายความเข้มข้น และปริมาณที่ต้องให้ต่างกันหลายเท่าตามความเข้มข้นของขวดที่ท่านมี — การใช้ตัวเลขซีซีจากแหล่งอื่นโดยไม่ตรวจสอบความเข้มข้นของขวดตัวเอง เป็นสาเหตุของการให้ยาเกินขนาดในเด็ก
✅ ให้เภสัชกรหรือแพทย์เขียนปริมาณเป็นซีซีบนขวดหรือบนกระดาษ แล้วยึดตามนั้น
💊 ห้ามใช้ยาปฏิชีวนะ ยาหยุดถ่าย ยาแก้อาเจียน ยาแก้ไอ ยาสมุนไพร วิตามิน หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใด ๆ ในเด็กโดยไม่มีแพทย์สั่ง
🔒 เก็บยาทุกชนิดในที่ล็อกได้และพ้นมือเด็ก
☎️ หากสงสัยการได้รับยาเกินขนาด — โทร 1367 (ศูนย์พิษวิทยา รามาธิบดี ตลอด 24 ชั่วโมง) หรือไปโรงพยาบาลทันที · อย่ารอดูอาการ
🚨 ในภาวะฉุกเฉิน โทร 1669